Bezuinigingen overheid kost gemeente miljoenen

Geplaatst door Westlanders.nu op 06/02/2013 09:59 - Gewijzigd op 06/02/2013 10:11

Westland 06.02.2013 - De fractie CDA Westland heeft het College in een op 28 januari 2013 ontvangen brief vragen gesteld over Onderhandelaarsakkoord VNG en Rijk over BCF, wet HOF en schatkistbankieren.

Ingevolge het bepaalde in artikel 26 van uw "Reglement van Orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de Raad", beantwoorden zij deze vragen als volgt:

Vraag

Deelt u de zorgen van de Westlandse CDA-fractie over de gevolgen van het financieel onderhandelingsakkoord voor lagere overheden in het algemeen en de gemeente Westland in het bijzonder?

Antwoord

Het college deelt de zorg van het CDA dat de financiële positie van onze gemeente, evenals die van alle overige gemeenten, door het Regeerakkoord verder onder druk komt te staan. Ook bij dit onderhandelingsakkoord blijven de financiële consequenties, met name door de extra korting op de algemene uitkering (bij handhaving van het BTW-compensatiefonds), nog steeds aanzienlijk.

In dit akkoord is niets vastgelegd over de voorgenomen korting op het cluster onderwijshuisvesting binnen het gemeentefonds. Ook de uitkomsten van de drie voorgenomen decentralisaties zijn niet meegewogen. De financiële implicaties van deze maatregelen blijven nu onduidelijk, zodat er geen integrale afweging mogelijk is.

Hoewel het onderhandelingsakkoord op drie verschillende terreinen (BTW-compensatiefonds, Wet HOF en schatkistbankieren) slechts deels tegemoet komt aan de bezwaren van de gemeenten, moet worden aangenomen dat het behaalde onderhandelingsresultaat het maximaal haalbare is.

Op 1 februari is gebleken dat de gemeenten hebben ingestemd met het financieel akkoord met het kabinet. 307 gemeenten brachten hun stem uit. Daarvan stemden 192 voor en 115 tegen. De 101 gemeenten die niet reageerden, zijn zoals gebruikelijk door het bestuur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) bij de voorstemmers opgeteld. In totaal heeft hiermee 73% van de gemeenten (gewogen naar inwoneraantal) ingestemd met het akkoord. Per abuis was Westland aanvankelijk door de VNG niet meegenomen in het overzicht van gemeenten die hebben voor gestemd. De VNG heeft dit intussen gecorrigeerd.

De VNG geeft in een reactie aan dat er veel zorgen zijn over de opeenstapeling van bezuinigingen die op de gemeenten afkomen.  Met name over de efficiencykortingen op de budgetten voor de jeugdzorg, de AWBZ-begeleiding en de Participatiewet is veel onrust. De VNG dringt er bij het kabinet op aan dat de decentralisaties de gemeentelijke begrotingen niet verder uithollen.

De VNG geeft ook aan om in de uitwerking van het akkoord wel indringend met het kabinet in gesprek te willen over het drempelbedrag bij schatkistbankieren en het plafond van het btw-compensatiefonds. De VNG gaat er verder van uit dat gemeenten in eventuele komende bezuinigingsronden worden ontzien.

Vraag

Kunt u bij benadering aangeven wat voor de gemeente Westland de financiële gevolgen zijn van dit onderhandelaarsakkoord? 

Antwoord

BTW-compensatiefonds

Het meest directe gevolg van het onderhandelingsakkoord is een korting op het Gemeente- en Provinciefonds van € 550 mln. Van deze € 550 mln. heeft 88% betrekking op gemeenten (€ 484 mln.). Dit betekent voor Westland een indicatief structureel nadeel van € 2,3 mln.

Het instellen van een plafond aan de omvang van het BTW-compensatiefonds zou mogelijk kunnen leiden tot het collectief door de gemeenten overschrijden van dit plafond. In dat geval vindt er ponds-ponds-gewijs een korting plaats op het gemeentefonds ter hoogte van de overschrijding. In dat geval is er dus sprake van een sigaar uit eigen doos.

Overigens wordt door het intact blijven van het BTW compensatiefonds bij dit onderhandelaarsakkoord wel voorkomen dat er in 2014 een omvangrijk nadeel ontstaat voor de gemeenten, dit doordat er dan geen mogelijkheid meer is tot het declareren van de BTW en de hiertegenover staande compensatie door het Rijk pas vanaf 2015 in gemeentefonds wordt gestort (indicatief exploitatienadeel Westland € 9 mln.). Ook worden risico’s bij het afschaffen van het BTW-compensatiefonds, met name die bij het grondbedrijf, nu door het onderhandelingsakkoord vermeden.

Wet HOF

Als uitvloeisel van Europese normen wordt in de wet HOF geregeld dat gemeenten samen met de andere decentrale overheden de komende jaren een inspanning moeten leveren om het totale overheidstekort onder de EMU-tekortnorm te houden. Volgens het onderhandelingsakkoord geldt voor de decentrale overheden over de periode 2013-2015 een wettelijke tekortnorm van maximaal 0,5% bbp en in 2016 en 2017 respectievelijk 0,4% en 0,3%. Dit betekent een verruiming van de tekortnorm in deze periode ten opzichte van het wetsvoorstel.

De EMU-tekortnorm van 0,5% bbp betekent voor Westland in 2013 een toegestaan tekort van € 10,624 mln.Tevens is in het onderhandelingsakkoord vastgelegd dat gedurende deze kabinetsperiode geen financiële sancties bij de (collectieve) overschrijding van de EMU-norm door het Rijk worden opgelegd.

Alhoewel door het onderhandelingsakkoord bij overschrijding van de gestelde norm geen directe financiële sancties door het Rijk worden genomen, is de gestelde EMU-norm –naast een structureel evenwicht in de lasten en baten- een volgende parameter die bij opstellen van de begroting een rol speelt. Dit zal zich met name doen laten gelden op het investeringsniveau van de gemeenten, (aanwending van) de reservepositie en het grondbedrijf.

De wet HOF heeft hiermee een grote impact op de financiële autonomie van lagere overheden. Dat met dit akkoord een beheerste ingroei wordt bewerkstelligd, maakt dat principieel niet anders.

Schatkistbankieren

Volgens het onderhandelingsakkoord wordt de mogelijkheid geopend tot onderling (binnen de collectieve sector) lenen onder voorwaarden, zodat de vordering van de ene gemeente voor de bepaling van de EMU-schuldquote verrekend wordt met de schuld bij de andere gemeente. Tegoeden die niet onderling worden uitgeleend, dienen te worden ondergebracht in de schatkist. Dit houdt dan voor Westland in, dat indien er grote inkomsten gaan komen, bijvoorbeeld bij besluiten over de grondbankfunctie, de gemeente het risico loopt dat de overtollige middelen alleen tegen onaantrekkelijke voorwaarden bij het Rijk kunnen worden weggezet.

Hierbij behoeven overtollige middelen tot 0,75% van het begrotingstotaal (met een minimum van € 250.000 en een maximum van € 2,5 mln.) niet direct in de schatkist te worden gestort, maar mogen deze middelen nog op een (bank)rekening worden aangehouden.

Beide uitkomsten uit het onderhandelingsakkoord (mogelijkheid onderling lenen en grensbedrag overtollige middelen) betekenen een verruiming van het wetsvoorstel voor schatkistbankieren.

Er wordt overigens ten aanzien van onze liquiditeitenpositie gestuurd op een voortdurend (klein) nadelig saldo, zodat niet alleen de lage rentestand voor kort geld kan worden benut maar dat ook zoveel mogelijk voorkomen wordt dat er overtollige middelen binnen de gemeente verplicht bij het Rijk moeten worden belegd (tegen een minimale rentevergoeding).

Vraag

Bent u bereid om bovengenoemd zorgen ook uiterlijk 31 januari 2013 te verwoorden tijdens de ledenraadpleging van de VNG die thans plaatsvindt?

Antwoord

Het Regeerakkoord heeft ingrijpende gevolgen voor de financiële autonomie van de gemeenten. Het onderhandelingsakkoord verlicht bij enkele punten uit het Regeerakkoord (BTW-compensatiefonds, Wet HOF en schatkistbankieren) de financiële effecten voor de gemeenten van het Regeerakkoord.

Het Rijk heeft aangegeven het afsprakenpakket als één geheel  te zien en dat dit niet open staat voor amendementen. De gemeentelijke reactie kan dus óf ‘positief’ óf ‘negatief’ zijn. Een nieuwe onderhandelingsronde met het Rijk is onwaarschijnlijk. Het afwijzen van dit onderhandelaarsakkoord houdt het risico in, dat door het Rijk weer wordt teruggevallen op het Regeerakkoord.

Het college heeft daarom gemeend node te moeten instemmen met het onderhandelingsakkoord. Wel hebben wij in onze reactie aan de VNG meegegeven dat wij hierbij als voorwaarde stellen dat het bedrag dat wordt beoogd te worden bezuinigd bij de 3 decentralisaties niet boven de € 1,2 miljard zal uitkomen.

Wij gaan er vanuit uw vragen over het handelaarsakkoord Rijk-VNG met deze brief te hebben beantwoord.

Hoogachtend,

burgemeester en wethouders van Westland,

de secretaris,                       de burgemeester,

M. van Beek

J. van der Tak